
Een wetenschappelijke blog over creatine op basis van studies uit de laatste 5 jaar
Wie aan creatine denkt, denkt waarschijnlijk aan krachtsporters, spiermassa en fitness. Creatine monohydraat is dan ook een van de meest onderzochte voedingssupplementen binnen de sport. Het kan helpen om bij korte, intensieve inspanningen meer kracht en vermogen te leveren en, in combinatie met krachttraining, extra spiermassa op te bouwen.
Maar creatine krijgt de laatste jaren een veel bredere wetenschappelijke belangstelling. Onderzoekers kijken niet alleen meer naar de spieren, maar ook naar de hersenen. Kan creatine invloed hebben op geheugen, aandacht en mentale prestaties? Kan het helpen wanneer we slaaptekort hebben? En zou het op langere termijn misschien relevant kunnen zijn voor gezonde veroudering?
Deze blog probeert die vragen zo objectief mogelijk te beantwoorden. De inhoud is gebaseerd op wetenschappelijke studies en systematische reviews die voornamelijk in de afgelopen vijf jaar, van 2021 tot en met 2026, zijn verschenen. Waar de resultaten nog onzeker of tegenstrijdig zijn, wordt dat expliciet vermeld. Het doel is niet om creatine te promoten, maar om te bekijken wat de huidige wetenschap daadwerkelijk ondersteunt.
Wat is creatine eigenlijk?
Creatine is geen vreemde chemische stof die alleen in supplementen voorkomt. Het is een lichaamseigen verbinding die wordt gevormd uit aminozuren. Ons lichaam maakt zelf creatine aan, terwijl we het ook via voeding binnenkrijgen, vooral via vlees en vis. Het grootste deel van de creatinevoorraad bevindt zich in onze spieren. Een kleinere hoeveelheid bevindt zich in andere weefsels, waaronder de hersenen..

Forbes SC, Candow DG, Neto JHF, Kennedy MD, Forbes JL, Machado M, Bustillo E, Gomez-Lopez J, Zapata A, Antonio J. Creatine supplementation and endurance performance: surges and sprints to win the race. J Int Soc Sports Nutr. 2023 Dec;20(1)
Creatine speelt een belangrijke rol in de energievoorziening
van cellen. In de spier wordt creatine opgeslagen als fosfocreatine. Wanneer er
snel energie nodig is, kan fosfocreatine helpen om ADP opnieuw om te zetten in
ATP (= energie). Dat systeem is vooral belangrijk wanneer de energiebehoefte
plots sterk toeneemt, bijvoorbeeld tijdens een zware krachtinspanning of een
sprint. Maar hetzelfde principe geldt ook voor de hersenen. Ook hersencellen
hebben voortdurend energie nodig. En hoewel de hersenen maar een klein deel van
het lichaamsgewicht vertegenwoordigen, verbruiken ze relatief veel energie.
Dat vormt de basis van een interessante vraag: als creatine
de energievoorziening van spiercellen ondersteunt, kan het dan ook de
energievoorziening van hersencellen beïnvloeden?
Creatine en sport: waarom werkt het zo goed?
Suppletie met creatine verhoogt de hoeveelheid creatine en fosfocreatine die in de spieren beschikbaar is. Daardoor kan tijdens korte, intensieve inspanningen sneller energie worden geregenereerd. Dat is vooral relevant bij activiteiten zoals krachttraining, sprinten en herhaalde explosieve inspanningen. Een overzicht van de literatuur uit 2021 beschrijft creatine als een van de best onderzochte ergogene supplementen en concludeert dat creatine, vooral in combinatie met weerstandstraining, kan bijdragen aan meer kracht, spiermassa en trainingscapaciteit. [1]
Recentere meta-analyses bevestigen dat beeld. Een meta-analyse uit 2023, waarin de effecten van creatine gecombineerd met weerstandstraining werden onderzocht, vond een kleine maar significante extra toename van spierhypertrofie in vergelijking met weerstandstraining alleen. Dat effect werd zowel voor het boven- als onderlichaam gezien. [2] Een andere meta-analyse uit 2024 onderzocht creatine in combinatie met weerstandstraining en vond verbeteringen in zowel kracht van het boven- als onderlichaam bij volwassenen jonger dan 50 jaar. [3] Ook een meta-analyse uit 2024 naar lichaamssamenstelling vond dat creatine in combinatie met weerstandstraining gemiddeld ongeveer 1,14 kg meer vetvrije massa opleverde dan weerstandstraining alleen. [4]
Creatine wordt vaak geassocieerd met krachttraining, maar ook voor duursporters kan het interessant zijn. Onderzoek laat zien dat creatine niet noodzakelijk de pure duurprestatie verbetert, maar wél een meerwaarde kan hebben bij korte, intensieve inspanningen. Voor een wielrenner kan dat bijvoorbeeld een steile klim, een aanval of de eindsprint zijn. Bij een triatleet kan het gaan om een korte versnelling of het laatste stuk richting de finish. Bij lopers is het mogelijke voordeel vooral relevant wanneer de wedstrijd of training korte, krachtige versnellingen bevat.
Creatine doet dus niet simpelweg “spieren groeien” zonder training. Het interessante effect ontstaat vooral doordat creatine en training elkaar versterken.
Maar dan komen we bij het interessante nieuwe verhaal: de
hersenen
De meeste mensen kennen creatine als sportsupplement. De hersenen bevatten echter ook een creatinesysteem. Creatine en fosfocreatine spelen er een rol in de energiehuishouding van neuronen en andere hersencellen. Onderzoekers zijn daarom steeds meer gaan kijken naar de vraag of een hogere beschikbaarheid van creatine ook cognitieve prestaties kan beïnvloeden. Een systematische review en meta-analyse uit 2024 analyseerde de beschikbare studies naar creatine en cognitieve functies bij volwassenen. De onderzoekers vonden aanwijzingen voor verbeteringen in onder meer geheugen, aandacht en informatieverwerkingssnelheid. [5] Het suggereert dat het creatinesysteem in de hersenen een interessante rol kan spelen in bepaalde omstandigheden en bij bepaalde cognitieve functies. Een van de interessantste recente analyses keek specifiek naar geheugen.
Een systematische review en meta-analyse uit 2023 onderzocht de effecten van creatinesuppletie op verschillende aspecten van cognitie. De onderzoekers vonden verbeteringen in bepaalde aspecten van het geheugen, waarbij het effect het duidelijkst was bij oudere volwassenen van ongeveer 66 tot 76 jaar. [6] Dat is interessant omdat de behoefte aan een efficiënte energievoorziening van de hersenen mogelijk verandert naarmate we ouder worden.
Creatine is op dit moment niet bewezen als behandeling voor Alzheimer of dementie. Daarvoor zijn de klinische studies onvoldoende en is het onderzoek nog te beperkt. Dat betekent echter niet dat er geen onderzoek is naar de invloed van creatine op de werking van de hersenen bij mensen zonder dementie.
Een groot deel van het recente onderzoek kijkt namelijk naar specifieke onderdelen van onze cognitieve functie. Denk bijvoorbeeld aan:
- geheugen;
- aandacht;
- werkgeheugen;
- verwerkingssnelheid;
- mentale prestaties onder slaaptekort of andere vormen van belasting.

Roschel, H.; Gualano, B.; Ostojic, S.M.; Rawson, E.S. Creatine Supplementation and Brain Health. Nutrients 2021, 13, 586.
Creatine wordt via een creatinetransporter door de bloed-hersenbarrière getransporteerd. Astrocyten kunnen ook zelf creatine aanmaken, dat wordt opgenomen door de neuronen die de creatinetransporter tot expressie brengen.
Creatine en slaaptekort: misschien wel een van de spannendste onderzoeksgebieden
Een van de meest intrigerende ontwikkelingen in het recente onderzoek gaat over slaaptekort. Wie een nacht slecht slaapt, merkt vaak dat concentratie, reactiesnelheid en mentale prestaties achteruitgaan. Omdat creatine betrokken is bij de energievoorziening van de hersenen, vroegen onderzoekers zich af of extra creatine misschien een deel van die achteruitgang kan opvangen.
Een gerandomiseerde, dubbelblinde cross-overstudie uit 2024
onderzocht dit bij gezonde jonge volwassenen tijdens ongeveer 21 uur
slaapdeprivatie. De deelnemers kregen een eenmalige hoge dosis creatine van
0,35 gram per kilogram lichaamsgewicht of placebo. De onderzoekers zagen
veranderingen in de energiehuishouding van de hersenen en rapporteerden een
verbetering van cognitieve prestaties en verwerkingssnelheid tijdens het
slaaptekort. [7] Dat is een opvallend resultaat.
Creatine vervangt geen slaap
Het onderzoek laat hooguit zien dat creatine mogelijk bepaalde negatieve effecten van slaaptekort kan afzwakken. Een nieuwe gerandomiseerde studie uit 2026 onderzocht vervolgens een lagere eenmalige dosis van 0,2 gram per kilogram bij 29 gezonde volwassenen tijdens 21 uur slaapdeprivatie. Ook hier werd een minder sterke achteruitgang gevonden in verschillende cognitieve taken, waaronder logisch en numeriek redeneren, verwerkingssnelheid en psychomotorische waakzaamheid. [8]
Tegelijkertijd verscheen in 2026 een systematische review
specifiek over creatine en acute slaapdeprivatie. Daarin werden slechts vijf
geschikte studies gevonden. De onderzoekers spreken van een positieve trend,
maar benadrukken dat het onderzoek nog schaars is en dat grotere, kwalitatief
sterke studies nodig zijn. [9]
Waarom zou creatine vooral interessant kunnen zijn voor bepaalde mensen?
Een mogelijke verklaring voor de wisselende resultaten is dat niet iedereen dezelfde creatinevoorraad heeft. Mensen die relatief weinig creatine via hun voeding binnenkrijgen, bijvoorbeeld vegetariërs en veganisten, hebben mogelijk meer ruimte voor een effect van suppletie. Ook leeftijd, fysieke belasting, slaaptekort en andere omstandigheden kunnen een rol spelen.
Een recente review uit 2025 beschrijft daarom het concept
van een mogelijke “creatine-insufficiëntie”, waarbij bepaalde groepen mogelijk
lagere creatinevoorraden hebben of een hogere behoefte hebben. De auteurs
noemen onder meer vegetariërs, veganisten, sporters, ouderen en mensen met een
hogere energiebehoefte als groepen die wetenschappelijk interessant zijn. [10)]
Wat weten we over de veiligheid?
Creatine behoort tot de meest onderzochte voedingssupplementen en wordt bij gezonde volwassenen over het algemeen goed verdragen. Ook recenter onderzoek ondersteunt die conclusie. Een meta-analyse uit 2025 onderzocht specifiek de invloed van creatinesuppletie op de nierfunctie en vond geen statistisch significante verandering in de glomerulaire filtratiesnelheid (GFR). [12]
Wel kan creatine de hoeveelheid creatinine in het bloed
beïnvloeden. Dat is relevant omdat creatinine vaak wordt gebruikt als marker
voor de nierfunctie. Een stijging van creatinine betekent daarom niet
automatisch dat de nierfunctie achteruitgaat. Bij mensen met een bestaande nierziekte of andere medische
problemen is voorzichtigheid aangewezen en is overleg met een arts verstandig.
Wat met de dosering?
Bij een klassieke laadfase wordt gedurende enkele dagen een
hogere dosis creatine (20 gr) gebruikt om de spierreserves sneller te
verzadigen. Daarna wordt overgeschakeld op een lagere onderhoudsdosis (3 tot 5
gr). Maar je kunt ook meteen een lagere dagelijkse dosis
gebruiken. De spiercreatinevoorraad stijgt dan geleidelijk. Voor de meeste volwassenen is 3 tot 5
gram creatine monohydraat per dag dus een gebruikelijke en goed onderzochte
dosis. Je kunt dus eenvoudig 5 gram per dag nemen, zonder dat je eerst een
laadfase hoeft te doen. Het belangrijkste is dat je creatine dagelijks en consequent
inneemt. Je hoeft de dosis niet aan te passen aan je trainingsdagen: ook op
rustdagen neem je gewoon 5 gram. Creatine monohydraat is bovendien de vorm waarvoor veruit
het meeste onderzoek beschikbaar is.
Ook bij Deba hebben we een mooi aanbod van Creatine. Zowel in poeder (100 gram - 250 gram - 500 gram - 1 kg) als capsules
Tot slot
Uiteindelijk is creatine misschien wel een mooi voorbeeld van hoe een
relatief eenvoudige stof een veel grotere rol kan spelen dan we aanvankelijk
dachten. Van de energievoorziening in onze spieren tot processen in ons brein:
steeds meer onderzoek laat zien hoe belangrijk cellulaire energievoorziening is
voor ons functioneren. En misschien is dat wel het meest interessante aan creatine:
hoe meer wetenschappers het bestuderen, hoe meer we ontdekken over wat er zich
op celniveau afspeelt. Het verhaal van creatine is dan ook zeker nog niet
uitgeschreven.
Wetenschappelijke referenties
[1] Hall M, et al. (2021). Creatine Supplementation: An Update. Journal of the International Society of Sports Nutrition.
[2] Burke R, et al. (2023). The Effects of Creatine Supplementation Combined with Resistance Training on Skeletal Muscle Hypertrophy: A Systematic Review and Meta-analysis.
[3] Wang Z, et al. (2024). Effects of Creatine Supplementation and Resistance Training on Muscle Strength in Adults <50 Years: A Systematic Review and Meta-analysis.
[4] Desai I, et al. (2024). The Effect of Creatine Supplementation on Resistance Training-Induced Changes in Body Composition.
[5] Xu C, Bi S, Zhang W, Luo L. (2024). The effects of creatine supplementation on cognitive function in adults: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Nutrition.
[6] Prokopidis K, et al. (2023). Effects of creatine supplementation on memory in healthy individuals: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials.
[7] Gordji-Nejad A, et al. (2024). Single dose creatine improves cognitive performance and induces changes in cerebral high energy phosphates during sleep deprivation. Scientific Reports, 14, 4937.
[8] Gordji-Nejad A, et al. (2026). Single-Dose Creatine Reduces Sleep Deprivation-Induced Deterioration in Cognitive Performance. Nutrients.
[9] Williams NB, Hurley RB, Cevallos ME. (2026). Creatine Supplementation and Acute Sleep Deprivation: A Systematic Review of Cognitive, Psychomotor, and Mood Outcomes.
[10] Ostojic SM. (2025). The evolving role of creatine in public health: from food to supplement.
[11] Antonio J, et al. (2021). Common questions and misconceptions about creatine supplementation: what does the scientific evidence really show? Journal of the International Society of Sports Nutrition.
[12] Naeini EK, et al. (2025). Effect of creatine supplementation on kidney function: a systematic review and meta-analysis.


Creatine: energie voor spieren én brein